f t g m
Copyright 2017 - Created by phm Jakub Strojny

Słowniczek

Specjalnie dla rodziców, którzy chcą wiedzieć, o czym mówi ich dziecko, kiedy wraca ze zbiórki, rajdu, kolonii zuchowej lub obozu harcerskiego przygotowaliśmy małą ściągę.

 Alarm mundurowy – sygnał lub rozkaz wzywający np. obóz lub drużynę do jak najszybszego stawienia się w wyznaczonym miejscu w pełnym umundurowaniu. Alarm pozwala zebrać się szybko w wyjątkowej sytuacji, a także uczy karności oraz utrzymywania porządku (zwłaszcza na obozie).

Chorągiew – jednostka organizacyjna ZHP, która obejmuje hufce na terenie jednego województwa (wyjątek: Chorągiew Stołeczna ZHP, która działa w granicach dawnego województwa stołecznego, oraz inne, pojedyncze przypadki niewielkich zmian terytorialnych).

Czuj! – tradycyjne pozdrowienie zuchów.

Czuwaj! – tradycyjne pozdrowienie harcerskie.

Druh/druhna – zwyczajowe określenie harcerza czy instruktora, stosowane zwłaszcza przy zwracaniu się do siebie (np. druhu Piotrze) lub mówieniu o innym harcerzu lub instruktorze (np. druhna Ewa powiedziała…).

Drużyna – podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP, składa się z kilku zastępów; liczy średnio 15–25 harcerzy. Na czele drużyny stoi drużynowy. Drużynę, w skład, której wchodzą zuchy, nazywamy gromada zuchowa.

Drużynowy – instruktor harcerski kierujący drużyna lub gromada zuchowa, który ma wiedze i umiejętności potrzebne do wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą.

Dziesiątka (inne określenie: „dycha”) – potoczne określenie namiotu o podstawie 4x5 m i wysokości 2 m, zasadniczo przeznaczonego dla 10 osób, powszechnie używanego na obozach harcerskich, choć zwykle śpi w nim na obozie 5–7 osób. „Wysoka dziesiątka” – namiot wyższy od „dziesiątki” o 25 cm.

Finka – krótki nóż z zakrzywionym ostrzem, noszony przy pasie harcerskim, nóż fiński.

Główna Kwatera ZHP – zarząd ZHP; liczy 7 osób, działa pod kierunkiem Naczelnika ZHP. Potocznie: także określenie siedziby władz naczelnych ZHP w Warszawie przy ul. Konopnickiej 6.

Gromada zuchowa – podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP skupiająca ok. 15–25 zuchów; składa się z kilku szóstek.

Gwiazdka zuchowa – określenie stopnia „wtajemniczenia” zucha. W ZHP są trzy gwiazdki: zuch ochoczy, sprawny i gospodarny; ich nazwy najlepiej charakteryzują poziom, jaki musi osiągnąć zuch, aby zdobyć kolejna gwiazdkę. Zuch zdobywa gwiazdki po kolei, realizując zadania ustalone wcześniej z drużynowym. Na znak zdobycia gwiazdki odnawia swoja Obietnice Zucha, a na mundurze zakłada pod znaczkiem zucha, na pasku w barwach gromady, biała gwiazdkę.

Harcerze – członkowie ZHP w wieku 10–13 lat.

Harcerze starsi – członkowie ZHP w wieku 13–16 lat.

Harcmistrz – najwyższy (trzeci) stopień instruktorski, oznaczany na mundurze czerwona podkładka pod krzyżem harcerskim.

Hufiec – jednostka organizacyjna ZHP obejmująca gromady zuchowe, drużyny i szczepy działające najczęściej na terenie jednej miejscowości, dzielnicy miasta lub gminy. Na czele hufca stoi komendant hufca.

Instruktor ZHP – członek ZHP w wieku min. 16 lat, który ma wiedze i umiejętności potrzebne do wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą. Instruktorem ZHP zostaje się po zrealizowaniu próby instruktorskiej i złożeniu Zobowiązania Instruktorskiego. Instruktorzy zdobywają stopnie instruktorskie (zobacz): przewodnik (oznaczany na mundurze granatowa podkładka pod krzyżem harcerskim), podharcmistrz (podkładka zielona) i harcmistrz (podkładka czerwona).

Iskra (iskierka, iskra przyjaźni) – zwyczaj harcerski stosowany w harcerskim kręgu: prowadzący (np. drużynowy) puszcza „iskrę”, która polega na uściśnięciu dłoni stojącej w kręgu obok osoby; po otrzymaniu „iskry” każda osoba musi uścisnąć dłoń kolejnej osoby, w ten sposób „iskra” zatacza cale koło, wracając do prowadzącego; przekazywanie odbywa się w ciszy, czasami w momencie uściśnięcia dłoni wypowiada się harcerskie pozdrowienie „Czuwaj!”.

Kanadyjka – składane lóżko polowe z płótna rozciągniętego na drewnianym stelażu. Kanadyjka jest powszechnie wykorzystywana na obozach harcerskich i koloniach zuchowych.

Komenda hufca – zespól instruktorów ZHP, kierujący praca hufca, któremu przewodzi komendant hufca.

Komendant – szef jednostki organizacyjnej ZHP: szczepu (komendant szczepu), hufca (komendant hufca), chorągwi (komendant chorągwi) lub osoba kierująca obozem harcerskim (komendant obozu) bądź kolonia zuchowa (komendant kolonii).

Kominek – forma podobna do ogniska, ale odbywająca się w pomieszczeniu zamkniętym, przy świecach.

Komisja Stopni Instruktorskich (KSI) – zespól doświadczonych instruktorów, którzy zajmują się zatwierdzaniem programów prób na stopnie instruktorskie, monitorowaniem przebiegu prób oraz ich ocena po zrealizowaniu wszystkich przewidzianych w próbie zadań. Pozytywne odbycie próby na stopień instruktorski (trwającej zwykle 1–2 lata) jest warunkiem zdobycia stopnia instruktorskiego. Stopnie instruktorskie przyznaje komendant hufca lub chorągwi albo Naczelnik ZHP na wniosek odpowiedniej komisji stopni instruktorskich.

Krąg (krąg przyjaźni) – obrzęd kończący harcerskie spotkanie, któremu towarzyszy obrzędowa pieśń.

Krąg rady – obrzędowa cześć zbiórki zuchów, podczas której wszyscy – zuchy i kadra gromady zuchowej – decydują o najważniejszych sprawach gromady, jak np. przyznanie sprawności, wydatkowanie funduszy gromady, nagradzanie zuchów.

Kwaterka – grupa wykonująca podstawowe prace logistyczne na kilka dni przed rozpoczęciem obozu harcerskiego.

Kwatermistrz – doświadczony harcerz bądź instruktor zajmujący się sprawami gospodarczymi, sprzętowymi w danej jednostce harcerskiej lub na obozie.

Lilijka – tradycyjny symbol harcerski w kształcie lilii, noszony m.in. na nakryciu głowy.

Nieprzetarty Szlak – ruch w ZHP pracujący z dziećmi niepełnosprawnymi, sposób pracy z dziećmi niepełnosprawnymi w ZHP

Niezbędnik – zestaw turystyczny składający się z łyżki i widelca spiętych razem.

NS – 1. potoczne określenie namiotu o wysokości ponad 2 m, półkolistego, z okrągłymi oknami; używanego na obozach harcerskich do celów mieszkalnych oraz magazynowych. 2. skrót, zobacz: Nieprzetarty Szlak.

Obietnica Zucha - najważniejszy dla zucha, uroczysty obrzęd, podczas którego zuch wypowiada słowa Obietnicy Zucha i otrzymuje znaczek zucha.

Oboźny – osoba pilnująca porządku i dyscypliny na obozie.

Obóz harcerski – kilkutygodniowy wyjazd wakacyjny harcerzy, tradycyjnie do lasu pod namioty.

Obrzędowość – przyjęta na określony czas (np. na okres obozu harcerskiego) konwencja zabawy pomagająca w realizacji założonych celów wychowawczych.

Pierścień – element umundurowania spinający chustę.

Piguła – potoczne określenie pielęgniarki, zwłaszcza na obozie harcerskim.

Pionierka – pierwsze dni obozu harcerskiego przeznaczone na wykonanie wyposażenia obozowego; także określenie czynności wykonywania tego wyposażenia.

Podharcmistrz – drugi stopień instruktorski, oznaczany na mundurze zielona podkładka pod krzyżem harcerskim.

Podkładka – kwadratowy kawałek filcu w kolorze granatowym, zielonym lub czerwonym, umieszczany pod krzyżem harcerskim dla oznaczenia stopnia instruktorskiego.

Podobóz – autonomiczna terytorialnie i programowo jednostka wchodząca w skład obozu harcerskiego.

Prawo Harcerskie – zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkich członków ZHP z wyjątkiem zuchów (ich obowiązuje Prawo Zucha). Prawo Harcerskie liczy dziesięć punktów.

Prawo Zucha – zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkie zuchy. Prawo Zucha liczy sześć punktów.

Przewodnik – pierwszy stopień instruktorski, oznaczany na mundurze granatowa podkładka pod krzyżem harcerskim. Przewodnik jest przygotowany do prowadzenia gromady lub drużyny.

Przyboczny – starszy harcerz lub instruktor ZHP pomagający drużynowemu w prowadzeniu drużyny.

Przyrzeczenie Harcerskie – najważniejszy dla harcerza, uroczysty obrzęd harcerski, podczas którego harcerz wypowiada słowa Przyrzeczenia Harcerskiego i otrzymuje Krzyż Harcerski.

Rada drużyny – grono składające się zwykle z kadry drużyny oraz zastępowych, które podejmuje kolegialnie najważniejsze decyzje w drużynie (np. przyznanie sprawności lub stopni harcerskich).

Rajd – jedno- lub kilkudniowa wycieczka harcerska polegająca na wędrówce połączonej ze zwiedzaniem i wykonywaniem różnych zadań.

Rogatywka – harcerskie nakrycie głowy z daszkiem i kwadratowym denkiem, do którego przypina się lilijkę.

Składka członkowska – kwota pieniężna wpłacana do wspólnej kasy ZHP, służąca pokryciu podstawowych potrzeb organizacji; obecnie wynosi 4 zl miesięcznie. Składka ma w harcerstwie znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale także wychowawcze (uczenie systematyczności, oszczędności). Składki w ZHP płaca wszyscy z wyjątkiem członków Nieprzetartego Szlaku. Obowiązek płacenia składek wynika wprost z ustawy o stowarzyszeniach.

Składnica harcerska – sklep z umundurowaniem i wyposażeniem harcerskim.

Sprawność harcerska – zdobyta i udowodniona działaniem umiejętności, która harcerz potrafi posłużyć się w razie potrzeby; przyznanie sprawności jest uznaniem umiejętności harcerza w danej dziedzinie. Zdobyte sprawności harcerskie oznacza się kolorowymi okrągłymi emblematami na prawym rękawie munduru.

Sprawność zuchowa – zdobyta przez zucha i udowodniona działaniem umiejętności, wiedza. Sprawności zuchy zdobywają indywidualnie i cala gromada. Zdobywając sprawności zespołowe na zbiórkach gromady, zuchy bawią się (np. w listonoszy, leśników, podróżników, Indian) i przez zabawę w kogoś lub w cos zdobywają nowe umiejętności i wiedze. Sprawności indywidualne zuchy zdobywają samodzielnie, realizując kilka zadań dotyczących zwykle swoich zainteresowań (np. mistrz gier i zabaw). Zdobyte sprawności zuchowe oznacza się kolorowymi trójkątnymi emblematami na prawym rękawie munduru zucha.

Statut ZHP – najwyższy ranga dokument wewnętrzny ZHP, określający najważniejsze zasady funkcjonowania ZHP.

Stopień harcerski – określenie poziomu wiedzy, umiejętności i wyrobienia harcerskiego harcerzy. Stopnie zdobywa się realizując zadania określone w programie próby na stopień. Stopnie oznacza się na naramiennikach munduru oraz na krzyżu harcerskim. W ZHP istnieje sześć stopni harcerskich:

ochotniczka/młodzik – oznaczenie: jedna belka

tropicielka/wywiadowca – oznaczenie: dwie belki

pionierka/odkrywca – oznaczenie: jedna krokiewka, dodatkowo srebrna lilijka nabita na krzyżu harcerskim

samarytanka/ćwik – oznaczenie: dwie krokiewki, dodatkowo złota lilijka na krzyżu harcerskim

harcerka orla/harcerz orli – oznaczenie: jedna gwiazdka, dodatkowo złote: lilijka i okrąg na krzyżu harcerskim

harcerka Rzeczypospolitej/harcerz Rzeczypospolitej – oznaczenie: dwie gwiazdki, dodatkowo złote: lilijka, okrąg i wieniec na krzyżu harcerskim.

 

Stopień instruktorski – określenie poziomu wiedzy, dojrzałości społecznej i umiejętności wychowawczych instruktora harcerskiego; w ZHP istnieją trzy stopnie instruktorskie:

przewodnik – oznaczenie: granatowa podkładka pod krzyżem harcerskim

podharcmistrz – oznaczenie: zielona podkładka pod krzyżem harcerskim

harcmistrz – oznaczenie: czerwona podkładka pod krzyżem harcerskim

Stopnie instruktorskie przyznaje komendant hufca lub chorągwi albo Naczelnik ZHP na wniosek odpowiedniej komisji stopni instruktorskich.

Strażnik ognia – funkcja honorowa pełniona przez harcerza podczas ogniska harcerskiego; zadaniem strażnika ognia jest utrzymywanie ognia – tak, aby ognisko nie zgasło.

Szczep – kilka współpracujących ze sobą gromad lub drużyn; szczepem kieruje komendant szczepu (szczepowy).

Sznur funkcyjny – element umundurowania, oznaczający pełniona funkcje (kolorem oraz sposobem noszenia), np.:

sznur brązowy – zastępowy

sznur zielony – przyboczny

sznur granatowy – drużynowy

sznur granatowy poczwórnie pleciony – komendant szczepu.

 

Szóstka – grupa kilku zuchów, wykonująca razem zadania podczas zbiórki zuchowej, na czele z szóstkowym.

Szóstkowy – zuch stojący na czele grupy kilku zuchów (szóstki zuchowej).

Śledź – drewniany lub metalowy klin wbijany w ziemie, o który zaczepia się napięta linkę rozbitego namiotu.

Warta – służba pełniona zwykle na obozie przez harcerzy, której celem jest pilnowanie terenu obozu; wbrew pozorom warta ma znaczenie głównie wychowawcze. Warta honorowa – straż honorowa pełniona zazwyczaj podczas oficjalnych uroczystości, np. przy pomniku.

Wędrownicy – członkowie ZHP w wieku 16–25 lat.

Zapałka – rurka, zwykle aluminiowa, tworząca boczne rusztowanie namiotu dziesięcioosobowego (patrz: dziesiątka).

Zastęp – kilkuosobowa grupa harcerzy, wykonująca razem zadania podczas zbiórki, rajdu i na obozie, której przewodzi zastępowy.

Zastępowy – harcerz stojący na czele kilkuosobowej grupy harcerzy (zastępu).

Zbiórka – cykliczne, tematyczne spotkanie określonej grupy członków ZHP, np. zbiórka drużyny harcerskiej, zbiórka gromady zuchowej. Zbiórka gromady odbywa się zwykle raz w tygodniu i trwa ok. 1,5 godziny, zbiórka drużyny – modelowo raz na kilka tygodni, zbiórka zastępu – modelowo raz w tygodniu.

Zuchy – członkowie ZHP w wieku 6–10 lat.

CZESTO SPOTYKANE SKRÓTY

 hm. – patrz: harcmistrz

HO – harcerz orli/harcerka orla – piaty stopień harcerski

KSI – patrz: komisja stopni instruktorskich

phm. – patrz: podharcmistrz

pwd. – patrz: przewodnik

WAGGGS – Światowa Organizacja Przewodniczek i Skautek (World Association of Girl Guides and Girl Scouts), której ZHP jest członkiem.

WOSM – Światowa Organizacja Ruchu Skautowego (The World Organization of the Scout Movement), której ZHP jest członkiem.

ZHP – Związek Harcerstwa Polskiego, największa organizacja harcerska w Polsce, liczy ok. 130 tys. członków

ZHR – druga, co do wielkości organizacja harcerska w Polsce, liczy ok. 11 tys. członków

Misja i cele

Misja

Nasza misja jest wychowywanie młodego człowieka,

czyli wspieranie go we wszechstronnym rozwoju

i kształtowaniu charakteru przez stawianie wyzwań.

Nasza misja jest wychowywanie młodego człowieka, czyli wspieranie go

Aby w owym wspieraniu być skutecznym, stale rozwijamy się i uczymy, skutecznie wspierać może jedynie organizacja do tego rzetelnie przygotowana, taka, która stale pokonuje własne niedoskonałości i ograniczenia. Organizacja wyrazista, z kompetentna i ideowa kadra. Kadra, która chce i może stać się dla młodego człowieka autorytetem, przewodnikiem, przyjacielem. Wspieramy drugiego człowieka, czyli pomagamy mu, wskazujemy, umożliwiamy – jednakże wybór drogi i stylu zżycia należą do tego, kogo prowadzimy harcerska ścieżka. W ten sposób uczymy samodzielności i zachęcamy młodego człowieka do brania odpowiedzialności za własne decyzje, działania, własny rozwój. Naszymi działaniami nie konkurujemy z rodzicami i rodzina. Rodziców traktujemy, jako pierwszych, najważniejszych wychowawców, dlatego nasza prace wychowawcza prowadzimy w stałej współpracy z nimi.

ZHP istnieje nie po to, by doskonalić strukturę, przepływ informacji oraz proponować coraz ciekawsze

i atrakcyjniejsze rozwiązania metodyczne dla nich samych. Wszystko to ma sens tylko wtedy, gdy służy wspieraniu młodego człowieka. Przy wątpliwościach, czym ZHP rzeczywiście powinno się zajmować, należy postawić sobie pytanie, na ile owe działania służą wspieraniu młodego człowieka w rozwoju;

we wszechstronnym rozwoju

Tak budujemy organizacje, układamy prace, tworzymy program czy dzielimy zadania, aby umożliwiać wszechstronny - duchowy, emocjonalny, intelektualny, społeczny i fizyczny - rozwój. Patrzymy na człowieka, jako na pewna całość – i wspieramy go w rozwoju każdego z owych aspektów. Dopiero takie holistyczne podejście do kwestii wychowania umożliwia kształtowanie postaw, naukę oraz doskonalenie umiejętności. Nie to wyróżnia nas spośród innych organizacji pozarządowych, ze zajmujemy się rozwojem duchowym, emocjonalnym, intelektualnym, społecznym czy fizycznym. Wyróżnia nas i jest dla nas cenne to, ze te wszystkie sfery rozwoju są dla nas obiektem troski jednocześnie, stale i równoważnie;

i kształtowaniu charakteru przez stawianie wyzwań.

Kształtowanie charakteru wymaga aktywnej postawy wobec siebie samego i otacząjącej rzeczywistości. Jesteśmy elementami większej całości – funkcjonujemy wśród innych ludzi, w określonych warunkach, spotykamy się z różnorodnymi postawami wobec życia. Chcemy przygotować młodego człowieka do samodzielnego stawiania sobie coraz wyżej poprzeczki. Do wymagania od siebie i niezgody na bylejakość. Ważne dla nas są umiejętności, wiedza, przeżycia. Ale maja one być narzędziem do kształtowania charakteru, a nie to kształtowanie zastąpić.

 

Nasze cele

Zgodnie ze Statutem Związek Harcerstwa Polskiego jest wychowawczym, patriotycznym, dobrowolnym i samorządnym stowarzyszeniem zuchów, harcerzy, harcerzy starszych, wędrowników oraz instruktorów, seniorów i członków starszyzny.

ZHP jest członkiem światowej rodziny skautowej. Należy do Światowej Organizacji Ruchu Skautowego (WOSM) i Światowego Stowarzyszenia Przewodniczek i Skautek (WAGGGS). Działa zgodnie z zasadami, celami i metoda wprowadzonymi przez założyciela skautingu Roberta Baden-Powella i rozwiniętymi przez twórcę harcerstwa polskiego Andrzeja Małkowskiego.

 

Jako cele działania wskazane w Statucie Związek Harcerstwa Polskiego uznaje:

- stwarzanie warunków do wszechstronnego, intelektualnego, społecznego, duchowego, emocjonalnego i fizycznego rozwoju człowieka,

- nieskrepowane kształtowanie osobowości człowieka przy poszanowaniu jego prawa do wolności i godności, w tym wolności od wszelkich nałogów,

- upowszechnianie i umacnianie w społeczeństwie przywiązania do wartości: wolności, prawdy, sprawiedliwości, demokracji, równouprawnienia, samorządności, tolerancji i przyjaźni,

- upowszechnianie wiedzy o świecie przyrody, przeciwstawianie się jego niszczeniu przez cywilizacje, kształtowanie potrzeby kontaktu z nieskażona przyroda,

 

- stwarzanie warunków do nawiązywania i utrwalania silnych więzi międzyludzkich ponad podziałami rasowymi, narodowościowymi i wyznaniowymi. 

Dlaczego ZHP?

Rozwój samodzielności i aktywności

Gromada zuchowa, drużyna harcerska, starszoharcerska, wędrownicza to doskonałe miejsce aktywności dzieci i młodziezy. W drużynach dzieci i młodzież przygotowują się do aktywnego, dorosłego życia. Przez szkołę harcerską przeszło wiele znanych i cenionych osób, zajmujących dzisiaj ważne stanowiska w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym.

Harcerska szkoła życia i harcerski system wychowawczy odciska trwałe, pozytywne  piętno na młodych ludziach i procentuje na całe dorosłe życie.


 

Atrakcyjny, dostosowany do potrzeb dzieci i młodzieży program

Program w drużynie zależy od potrzeb młodych ludzi jako jednostek, potrzeb całej grupy oraz pomysłowości drużynowego. W skali organizacji nie ma takich pozytywnych rzeczy, których nie można robić w harcerskim mundurze. 

Drużyny zajmują się działalnością artystyczną, ekologiczną, turystyczną, obronnością, ratownictwem medycznym, żeglarstwem. Są drużyny, które specjalizują się w konkretnej działalności, ale większość  drużyn i środowisk harcerskich podejmuje wiele różnorodnych działań.

Wielką silą harcerstwa jest jego różnorodność.

Nigdy nie zapominamy o patriotyźmie i szeroko rozumianych wartościach chrześcijańskich.


 

Bezpieczeństwo

Związek Harcerstwa Polskiego dba o bezpieczeństwo swoich członków, podejmując liczne działania, w szczególności: 

  • przeszkolenie instruktorów pracujących z dziećmi i młodzieżą. Opracowane zostały w skali całej organizacji standardy szkoleń, które musi przejść każdy podejmujący funkcję wychowawczą w organizacji,
  • instruktorzy zobowiązani są do zdobywania uprawnień państwowych, niezbędnych do organizacji szczególnych form aktywności np: kierowników placówek wypoczynku letniego, instruktorów żeglarstwa itp., 
  • Działanie w zgodzie z państwowymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa. Wszyscy pełnoletni instruktorzy ZHP są również ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej.